Aloe Vera

Pencere önündeki saksıda duran, kalın ve dikenli kenarlı yapraklarıyla aloe vera pek çok evde "ilk yardım bitkisi" olarak görülür. Kesilen bir yaprağın içinden çıkan serin, şeffaf jel gerçekten de cilt bakımında yaygın biçimde kullanılır. Ancak aloe veranın bir de az bilinen, dikkat edilmesi gereken yüzü vardır. Bu yazıda aloe vera jelinin nasıl kullanılacağını ve yaprağın sarı özsuyu (lateks) ile ilgili riskleri anlatıyoruz.

Aloe vera nedir, nasıl tanınır?

Aloe vera, kalın ve etli yapraklarında su depolayan, kuraklığa dayanıklı bir sukulent bitkidir. Yaprakları gri-yeşil, mızrak biçimli ve kenarları küçük dikenlidir; genç yapraklarda açık renkli benekler görülebilir. Olgun bitkiler uygun koşullarda uzun bir sap üzerinde sarı-turuncu tüp şeklinde çiçekler açar.

Bir aloe yaprağı aslında iki farklı maddeyi barındırır:

• Jel: Yaprağın ortasındaki şeffaf, kaygan, kokusuz doku. Cilt bakımında kullanılan kısım budur.
• Lateks (sarı özsu): Yeşil kabuğun hemen altındaki ince tabakadan sızan sarı, çok acı sıvı. Güçlü müshil etkili antrakinon bileşenleri içerir.

Bu ayrım, aloe verayı güvenle kullanmanın anahtarıdır.

Geleneksel kullanımda aloe vera

Aloe, binlerce yıldır farklı kültürlerde cilt yaraları ve yanıklarda dıştan, kabızlıkta ise ağızdan kullanılmıştır. Anadolu'da "sarısabır" adı, yaprağından elde edilen acı, koyu renkli kurutulmuş özsuyu anlatır; bu madde eskiden aktarlarda müshil olarak satılırdı. Bugün ise aloe en çok cilt bakım ürünlerinde ve ev bitkisi olarak karşımıza çıkar.

Bilim ne diyor?

ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH), aloe jelinin dıştan kullanımına dair bazı küçük çalışmalardan söz eder: Jel, diğer tedavilerle birlikte akne şikâyetlerinde yardımcı olabilir, yanıkların iyileşmesini hızlandırabilir ve yanık ağrısını azaltabilir. Sedef, uçuk ve ağız içi bazı sorunlarla ilgili sınırlı araştırmalar da vardır. Dıştan kullanılan jel genellikle iyi tolere edilir; nadiren yanma, kaşıntı ve döküntü bildirilmiştir.

Ağızdan kullanım ve lateks riskleri

Ağızdan kullanım söz konusu olduğunda tablo değişir. NCCIH'nin aktardığı önemli noktalar şunlardır:

• ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), güvenlik verisi yetersiz olduğu için 2002'de aloe lateksinin reçetesiz müshillerden çıkarılmasını istemiştir.
• Ağızdan alınan lateks karın ağrısı, kramp ve ishale yol açabilir; aşırı kullanımı digoksin gibi kalp ilaçlarının yan etki riskini artırabilir.
• Antrakinonları giderilmemiş tam yaprak özütü, Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) tarafından insanlar için olası kanserojen olarak sınıflandırılmıştır. Hayvan çalışmalarında bu özüt sıçan ve farelerde sindirim sistemi kanserleriyle ilişkilendirilmiştir.
• Ağızdan alınan aloe yaprak özütüyle akut karaciğer iltihabı vakaları bildirilmiştir.
• Gebelik ve emzirmede ağızdan her türlü aloe kullanımı güvenli olmayabilir.

Bu nedenle evde kesilen yapraktan hazırlanan jeli içmek ya da yemek, "doğal" olduğu düşünülse de önerdiğimiz bir uygulama değildir.

Günlük hayatta: Aloe vera jeli nasıl hazırlanır?

1. Bitkinin dış kısmındaki olgun, kalın bir yaprağı dibinden temiz bir bıçakla kesin.
2. Yaprağı kesik ucu aşağıda olacak şekilde bir bardağa dik koyun ve 10-15 dakika bekletin; sarı lateks akıp gitsin.
3. Yaprağı yıkayın, dikenli kenarlarını kesin, üst kabuğu bıçakla soyun.
4. Şeffaf jeli kaşıkla alın ve soğuk suyla durulayın; sarımsı tabakadan arındırın.
5. Jeli temiz bir kavanoza koyup buzdolabında saklayın ve birkaç gün içinde kullanın.

Ayrıntılı tarif için aloe vera jeli sayfamıza, cilt bakımına başlarken dikkat edilecekler için doğal cilt bakımına başlangıç yazımıza bakabilirsiniz. Jel, yulaflı yüz maskesine de eklenebilir. Her yeni ürünü önce bileğinizin içinde küçük bir alanda deneyin.

Yetiştirme ve bakım

Aloe vera aydınlık, bol ışıklı bir pencere önünü sever; yazın sert öğle güneşinde yaprakları kızarabilir. Toprağı tamamen kuruduktan sonra sulayın; en sık yapılan hata fazla sulamaktır ve kökleri çürütür. Kaktüs toprağı ya da kum karıştırılmış süzek bir toprak ve dibi delikli bir saksı idealdir. Dona dayanmaz; kışın içeride tutun. Ana bitkinin dibinden çıkan yavrular ayrılarak kolayca çoğaltılır. Saksı bitkileri hakkında genel bilgi için saksıda aromatik bitkiler yazımıza göz atın.

Kimler dikkatli olmalı?

• Herkes: Aloe lateksini ve ev yapımı yaprak karışımlarını ağızdan almayın.
• Gebeler ve emzirenler: Ağızdan hiçbir aloe ürünü kullanmayın.
• İlaç kullananlar: Özellikle kalp ilaçları, idrar söktürücüler ve şeker ilaçları kullanıyorsanız ağızdan aloe ürünü almadan önce hekiminize danışın. Ayrıntılar için bitkisel ürünler ve ilaç etkileşimi yazımızı okuyun.
• Hassas ciltliler: Jeli önce küçük bir alanda deneyin.
• Ciddi yara ve yanıklar: Derin, kabarcıklı ya da enfekte görünen yaralarda ev yöntemleri yerine sağlık kuruluşuna başvurun.