Papatya

Mayıs geldiğinde tarla kenarları beyaz-sarı küçük çiçeklerle dolar; eğilip bir tanesini parmaklarınız arasında ezdiğinizde elma kokusu duyarsınız. Bu, tıbbi papatyadır. Papatya çayı hem dünyada hem Anadolu'da en sevilen bitki çaylarından biridir. Bu sayfada papatyayı nasıl tanıyacağınızı, papatya çayının nasıl demlendiğini ve kimlerin dikkatli olması gerektiğini anlatıyoruz.

Papatya nedir, nasıl tanınır?

Tıbbi papatya (Matricaria chamomilla), papatyagiller (Asteraceae) ailesinden, 20-50 cm boylanan tek yıllık bir bitkidir. Yaprakları ince, tüysü parçalara ayrılmıştır. Çiçek başında beyaz taç yapraklar sarı bir göbeği çevreler. Asıl ayırt edici özellik bu göbektedir: tıbbi papatyada göbek kubbe gibi kabarıktır ve ortadan kesildiğinde içi boştur. Çiçek açtıkça beyaz yapraklar aşağıya doğru kıvrılır.

Tarlalarda papatyaya çok benzeyen başka türler de yetişir. Bunların göbeği doludur, kokuları ya hiç yoktur ya da keskin ve hoş olmayan bir kokudur. Emin olmadığınız bitkiyi toplamamak en güvenli yoldur.

Anadolu'da ve geleneksel kullanımda papatya

Papatya, Anadolu'da da Avrupa'da da hazımsızlıkta, gaz sancısında, soğuk algınlığında ve akşamları rahatlamak için içilen bir çaydır. Ilık papatya suyuyla göz çevresi dışında cildi silmek, kompres yapmak ve ağız çalkalamak da yaygın kullanımlardandır.

Avrupa İlaç Ajansı (EMA), papatya çiçeğini uzun kullanım geçmişine dayanarak şu durumlar için geleneksel bitkisel ürün olarak tanımlar: şişkinlik ve hafif kramp gibi sindirim şikâyetleri, soğuk algınlığı belirtileri, ağız ve boğazdaki küçük yara ve iltihaplar, hafif güneş yanığı, yüzeysel yaralar ve küçük çıbanlar. Bir haftadan uzun süren belirtilerde hekime başvurulmasını önerir.

Bilim ne diyor?

NCCIH'e göre papatya üzerine yapılan çalışmalar, çoğu kullanım için kesin bir yargıya varmaya yetecek güçte değildir; üstelik birçok çalışmada papatya başka bitkilerle karıştırılarak denenmiştir.

• Ön çalışmalar, papatya takviyesinin yaygın anksiyete bozukluğunda belirtileri hafifletebileceğine işaret ediyor.
• Küçük çalışmalar, papatyalı ağız gargarasının kanser tedavisine bağlı ağız yaralarında yardımcı olabileceğini düşündürüyor.
• Bebek koliğinde papatya içeren karışımlarla olumlu sonuçlar alınmış, ancak papatyanın tek başına etkisi gösterilememiştir.
• Uykusuzluk üzerine bir derlemedeki çalışmada fayda görülmemiştir.

Kısacası papatya, sindirimi rahatlatmak ve gün sonunda dinlenmek için içilen, kullanım geçmişi uzun bir bitki çayıdır; ancak bilimsel kanıtlar henüz sınırlıdır. Kaygı, uyku sorunu ya da süren mide şikâyetleri yaşıyorsanız papatyayı tedavinin yerine koymayın, hekiminizle konuşun.

Papatya çayı nasıl demlenir?

EMA monografında yetişkinler için önerilen ölçü, 150 ml kaynamış suya 1,5-4 g çiçektir. Evde şöyle uygulayabilirsiniz:

1. Suyu kaynatın ve ocaktan alın.
2. Bir fincana 1-2 tatlı kaşığı kuru papatya koyup suyu üzerine dökün.
3. Uçucu yağların kaçmaması için fincanın üzerini kapatın, 5-10 dakika bekletip süzün.

Çok uzun demlenen papatya hafif acılaşır. Bal ya da bir dilim limonla tatlandırabilirsiniz. Diğer bitkilerin demleme süreleri için bitki çayı demleme rehberimize bakın.

Günlük hayatta papatya

Papatya cilt bakımında da sevilir. Ilınmış papatya çayıyla hazırlanan kompres, kuru ve tahriş olmuş ciltte rahatlatıcı bir uygulamadır; ayrıntılar için papatya kompresi tarifimize ve doğal cilt bakımına başlangıç yazımıza göz atabilirsiniz. Papatya çayı, melisa ya da lavanta ile hafif bir akşam harmanı oluşturur.

Yetiştirme, toplama ve saklama

Papatya, sonbaharda ya da erken ilkbaharda doğrudan toprağa serpilen tohumlarla kolayca yetişir. Tohumlar ışıkta çimlendiği için üzerini toprakla örtmeyin, sadece hafifçe bastırın. Güneşli bir köşede saksıda da yetişir.

Çiçekler mayıs-temmuz arasında, tam açtıklarında ve kuru bir havada toplanır. Sadece çiçek başlarını koparın, gölge ve havadar bir yerde ince serip kurutun. Kuruyan çiçekleri ağzı kapalı cam kavanozda, ışıktan uzak saklayın. Toplama kuralları için şifalı bitki toplama ve kurutma yazımızı okuyabilirsiniz.

Kimler dikkatli olmalı?

• Papatyagil alerjisi: Kasımpatı, kanarya otu, papatyagiller ailesinden ekinezya ya da civanperçemi gibi bitkilere alerjiniz varsa papatya da alerji yapabilir. Nadir de olsa ciddi alerjik reaksiyonlar bildirilmiştir.
• İlaçlar: Kan sulandırıcı varfarin ve karaciğerde işlenen bazı ilaçlarla etkileşim bildirilmiştir; sakinleştiricilerle de etkileşebilir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız hekiminize ya da eczacınıza danışın.
• Hormonlar: Papatyanın hafif östrojen benzeri etkisi olabilir; doğum kontrol hapının etkisini azaltabileceği ön çalışmalarda görülmüştür. Östrojene duyarlı hastalığı olanlar dikkatli olmalıdır.
• Gebelik, emzirme ve bebekler: Gebelik ve emzirmede güvenliği hakkında yeterli bilgi yoktur. Altı aydan küçük bebeklere papatya çayı verilmemelidir.