Tarçın

Bir kâse sütlacın üzerine serpilen tarçın, mutfağı bir anda bayram sabahı gibi kokutur. Tarçın, Türk mutfağında hem tatlıların hem de iç pilav ve dolma gibi yemeklerin vazgeçilmez baharatıdır; kışın ise çaylara sıcaklık katar. Bu sayfada tarçın türlerini nasıl ayırt edeceğinizi, tarçın çayının nasıl demlendiğini, bilimin ne dediğini ve kumarin konusunu anlatıyoruz.

Tarçın nedir, nasıl tanınır?

Tarçın, defnegiller (Lauraceae) ailesinden, tropik bölgelerde yetişen Cinnamomum ağaçlarının iç kabuğudur. Genç dallardan soyulan kabuk kurudukça kendiliğinden kıvrılarak bildiğimiz çubukları oluşturur. Piyasada iki ana tür bulunur:

• Seylan tarçını (Cinnamomum verum): “Gerçek tarçın” olarak da bilinir. Sri Lanka'da yetişir. Çubukları ince, kâğıt gibi kat kat sarılmış, açık kahverengi ve kolay ufalanır. Kokusu ince ve tatlıdır.
• Çin tarçını ya da kasya (Cinnamomum cassia): Güneydoğu Asya'da yetişir. Kabuğu kalın, sert, tek katlıdır; rengi daha koyu, tadı daha keskindir. Marketlerde en sık rastlanan, daha ucuz türdür.

Toz tarçında iki türü gözle ayırt etmek zordur; bu yüzden etiketinde tür adı yazan ürünleri tercih edin. Etiket okuma ipuçları için gıda etiketi okuma rehberimize bakabilirsiniz.

Geleneksel kullanımda tarçın

Tarçın, binlerce yıldır hem baharat hem de geleneksel ilaç olarak kullanılmıştır. Halk arasında hazımsızlık, gaz ve soğuk algınlığında içilen bir çay olarak bilinir. Anadolu'da kış çaylarının, salepin ve sıcak şerbetlerin temel kokularından biridir.

Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Seylan tarçını kabuğunu şişkinlik ve gaz gibi hafif, kramp tarzı sindirim şikâyetleri ve hafif ishal için geleneksel bitkisel ürün olarak tanımlar. İshalde ilk önlemin sıvı kaybını yerine koymak olduğunu, şikâyet iki günden uzun sürerse ya da dışkıda kan görülürse hekime başvurulması gerektiğini vurgular.

Bilim ne diyor?

Tarçın en çok kan şekeri ve diyabet açısından araştırılmıştır. NCCIH'e göre bu çalışmaların sonuçlarını yorumlamak zordur, çünkü çoğunda hangi tarçın türünün ya da bitkinin hangi kısmının kullanıldığı açık değildir. Mevcut araştırmalar, tarçının diyabet ya da kilo vermede faydalı olduğunu açıkça desteklememektedir.

Yani tarçın, yemeklere ve tatlılara keyifle eklenebilecek bir baharattır; şeker hastalığının tedavisi ya da “doğal ilacı” değildir. Diyabetiniz varsa ilaçlarınızı tarçınla değiştirmeyin.

Tarçın çayı nasıl demlenir?

EMA monografında yetişkinler için önerilen miktar, demleme başına 0,5-1 g kabuktur; bu, yaklaşık 3-4 cm'lik ince bir çubuk parçası ya da çeyrek-yarım çay kaşığı toz tarçına denk gelir.

1. Tarçın çubuğunu fincana koyun ve üzerine kaynamış su dökün.
2. Ağzını kapatıp 10 dakika bekletin. Daha yoğun bir tat için çubuğu suyla birlikte 5 dakika kaynatabilirsiniz.
3. İsterseniz bir dilim elma ya da portakal kabuğu ekleyin.

Tarçın; ıhlamur, karanfil ve zencefil ile mükemmel bir kış harmanı oluşturur; tarifi için kış çayı sayfamıza bakın.

Mutfakta ve günlük hayatta

Tarçının tatlı kokusu, tatlılarda daha az şeker kullanmanıza yardımcı olabilir: fırında elma, yulaf lapası ya da yoğurda serpilen bir tutam tarçın, tatlı duygusunu artırır. Şekeri azaltmanın diğer yolları için doğal tatlandırıcılar yazımıza göz atın. İç pilav, dolma içi ve köftede ise bir tutam tarçın, Osmanlı mutfağından kalma derin bir aroma verir.

Saklama

Tarçın çubukları ağzı kapalı bir kavanozda, serin ve karanlık bir yerde bir yıldan fazla kokusunu korur. Toz tarçın ise daha çabuk bayatlar; az miktarda alıp birkaç ay içinde tüketin ya da ihtiyaç duydukça çubukları rendeleyin.

Kimler dikkatli olmalı?

• Kumarin ve karaciğer: Çin tarçını (kasya), karaciğer sorunlarıyla ilişkilendirilen kumarin içerir. NCCIH, normal yemek miktarlarının genellikle zarar verecek düzeyde olmadığını, ancak bazı kasya ürünlerinde kumarinin yüksek olabileceğini belirtir. Seylan tarçınında yalnızca eser miktarda bulunur. Karaciğer hastalığı olanlar düzenli ve yüksek miktarda tarçından kaçınmalıdır.
• İlaç kullananlar: Şeker ilacı ya da başka düzenli ilaç kullanıyorsanız tarçın takviyesine başlamadan önce hekiminize danışın.
• Gebelik ve emzirme: Yemeklerdeki miktarlar güvenli kabul edilir; yüksek miktarlar ve takviyeler önerilmez.
• Çocuklar: EMA, tarçınlı tıbbi ürünleri 18 yaş altında önermez.
• Alerji ve cilt: Tarçına ya da Peru balsamına alerjisi olanlar kullanmamalıdır. Tarçın yağı ve tozu ciltte tahrişe yol açabilir.
• Kuru toz tarçın: Sosyal medyada yayılan, bir kaşık toz tarçını su olmadan yutma denemeleri ciddi boğulma ve akciğer hasarına yol açabilir; asla denemeyin.